Ocena oświetlenia biur, hal, magazynów i stanowisk produkcyjnych
Pomiar natężenia oświetlenia stanowisk pracy
Pomiar natężenia oświetlenia stanowisk pracy pozwala sprawdzić, czy pracownik ma zapewnioną odpowiednią ilość światła i czy jest ono dostatecznie równomierne w obszarze wykonywanego zadania. Wyniki porównuje się z wymaganiami dobranymi do rodzaju pracy, wymaganej dokładności, charakteru pomieszczenia i aktualnej normy dotyczącej oświetlenia miejsc pracy.
Mediatis wykonuje pomiary w biurach, halach produkcyjnych, magazynach, warsztatach, laboratoriach, obiektach handlowych i pomieszczeniach technicznych. Przed badaniem ustalamy rzeczywiste zadania wzrokowe, układ stanowisk, tryb pracy oświetlenia oraz wpływ światła dziennego. Dzięki temu raport odpowiada warunkom wykonywania pracy, a nie tylko nazwie pomieszczenia.
Co dokładnie oceniamy podczas pomiaru?
Wymagany poziom oświetlenia zależy od zadania, a nie wyłącznie od rodzaju budynku. Innych warunków potrzebuje pracownik poruszający się po magazynie, innych operator wykonujący precyzyjny montaż, a jeszcze innych osoba pracująca przy dokumentach i monitorze. Dlatego przed rozłożeniem siatki pomiarowej identyfikujemy obszar zadania wzrokowego i jego bezpośrednie otoczenie.
| Parametr lub obszar | Znaczenie praktyczne |
|---|---|
| Średnie natężenie oświetlenia | Pokazuje, ile światła średnio dociera do analizowanej płaszczyzny zadania |
| Wartość minimalna | Pozwala zidentyfikować miejsca wyraźnie niedoświetlone w obrębie stanowiska |
| Równomierność | Określa relację najniższego wyniku do wartości średniej i wskazuje nadmierne różnice oświetlenia |
| Obszar zadania | Miejsce, w którym rzeczywiście wykonywana jest praca wzrokowa, np. blat, stół montażowy lub strefa maszyny |
| Bezpośrednie otoczenie | Obszar sąsiadujący ze stanowiskiem, który nie powinien tworzyć gwałtownego kontrastu świetlnego |
| Warunki jakościowe | Oględzinowa ocena olśnienia, cieni, migotania, odbić i rozmieszczenia opraw, jeżeli została ujęta w zleceniu |
Pomiar dopasowany do rzeczywistej pracy
Nie mierzymy całego pomieszczenia jedną wartością
Jedno pomieszczenie może zawierać kilka różnych zadań wzrokowych. W hali mogą jednocześnie występować stanowiska montażowe, kontrola jakości, przejścia komunikacyjne, strefa pakowania i regały magazynowe. Każdy z tych obszarów wymaga osobnego rozpoznania.
- ustalamy, gdzie znajduje się rzeczywisty obszar wykonywania zadania,
- dobieramy właściwą płaszczyznę i wysokość pomiarową,
- wyznaczamy siatkę punktów odpowiednią do wielkości obszaru,
- oddzielamy obszar zadania od jego bezpośredniego otoczenia,
- zapisujemy tryb pracy opraw i wpływ światła dziennego,
- porównujemy wyniki z wymaganiami dotyczącymi konkretnej czynności,
- wskazujemy miejsca niespełniające wymagań oraz możliwe działania naprawcze.
Podstawa prawna i norma oświetleniowa
Pracodawca ma obowiązek zapewnić w pomieszczeniach i na stanowiskach pracy oświetlenie naturalne oraz elektryczne odpowiednie do rodzaju wykonywanych czynności i wymaganej dokładności. Parametry oświetlenia elektrycznego powinny być zgodne z właściwymi Polskimi Normami.
Dla miejsc pracy we wnętrzach aktualnym podstawowym dokumentem jest PN-EN 12464-1:2022-01 „Światło i oświetlenie – Oświetlenie miejsc pracy – Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach”. Norma obejmuje ilościowe i jakościowe wymagania oświetleniowe dla typowych zadań wzrokowych, w tym pracy z monitorami ekranowymi.
Nie ma jednej wartości natężenia właściwej dla wszystkich stanowisk. Wymaganie dobiera się do wykonywanej czynności. Z tego powodu poprawny raport powinien wskazywać zarówno zmierzone wartości, jak i rodzaj zadania, dla którego przeprowadzono ocenę.
Czy przepisy określają częstotliwość pomiarów?
Ogólne przepisy BHP nie określają jednego, obowiązkowego odstępu czasu dla wszystkich pomiarów natężenia oświetlenia. Pracodawca powinien natomiast stale zapewniać warunki zgodne z wymaganiami. Dlatego termin ponownego badania ustala się na podstawie zmian w obiekcie, stanu instalacji i organizacji pracy.
Po wykonaniu lub modernizacji oświetlenia
Pomiar pozwala potwierdzić, czy nowa instalacja zapewnia parametry wymagane dla rzeczywistych stanowisk i sposobu pracy.
Po zmianie układu stanowisk
Przesunięcie maszyn, biurek, regałów albo stołów roboczych może spowodować, że obszar zadania znajdzie się poza właściwie oświetloną strefą.
Po zmianie rodzaju lub dokładności pracy
Stanowisko, na którym wcześniej wykonywano proste czynności, może wymagać innych warunków po wprowadzeniu kontroli jakości albo montażu precyzyjnego.
Po wymianie opraw lub źródeł światła
Zmiana technologii, mocy, optyki, barwy lub rozmieszczenia opraw wpływa na ilość i rozkład światła.
Przy pogorszeniu warunków
Zabrudzenie opraw, starzenie źródeł światła, uszkodzenia, zmiana koloru powierzchni i zasłonięcie opraw mogą obniżyć wyniki.
Po skargach pracowników lub zaleceniach kontroli
Zmęczenie wzroku, cienie, odblaski, trudność rozpoznawania detali albo wskazanie służby BHP są podstawą do zweryfikowania warunków.
Biura i stanowiska ekranowe
Pomiar oświetlenia stanowisk z monitorami
W biurze nie wystarczy sprawdzić wartości na środku pomieszczenia. Istotne są blaty robocze, dokumenty, klawiatura, przestrzeń wokół stanowiska oraz wzajemne położenie opraw, okien i ekranów.
- wyznaczamy obszary pracy z dokumentami i innymi zadaniami wzrokowymi,
- sprawdzamy natężenie i równomierność na właściwej płaszczyźnie,
- oceniamy położenie monitorów względem okien i opraw,
- zwracamy uwagę na odbicia i nadmierne kontrasty,
- uwzględniamy rolety, żaluzje i sposób korzystania ze światła dziennego,
- wskazujemy stanowiska wymagające korekty ustawienia, doświetlenia lub ograniczenia olśnienia.
Hale produkcyjne i stanowiska montażowe
W obiekcie produkcyjnym wymagania różnią się w zależności od wielkości detalu, kontrastu, prędkości pracy, znaczenia kontroli jakości i ryzyka błędu. Z tego powodu ogólne oświetlenie hali może być wystarczające dla komunikacji, ale niewystarczające przy precyzyjnej obróbce lub montażu.
Stanowiska maszynowe
Pomiar wykonujemy na powierzchni, na której operator odczytuje parametry, ustawia detal, kontroluje proces albo obsługuje elementy maszyny.
Montaż i obróbka ręczna
Uwzględniamy wielkość części, wymagany poziom dokładności, ustawienie lamp miejscowych i cienie powodowane przez ręce, narzędzia lub konstrukcję stanowiska.
Kontrola jakości
Wymagania zależą od rozpoznawanych wad, kontrastu i wielkości szczegółów. Samo sąsiedztwo jasnej oprawy nie oznacza prawidłowych warunków na powierzchni kontrolnej.
Pakowanie i etykietowanie
Sprawdzamy miejsca odczytu etykiet, kompletowania dokumentów, weryfikacji towaru i obsługi skanerów.
Magazyny i centra logistyczne
W magazynie trzeba rozróżnić korytarze regałowe, powierzchnie składowania, strefy kompletacji, doki, stanowiska pakowania, kontrolę towaru i komunikację. Oprawy znajdujące się wysoko mogą zapewniać dobry wynik na posadzce, lecz nie zawsze wystarczają do odczytu oznaczeń na pionowej powierzchni regału.
- mierzymy właściwą płaszczyznę dla rzeczywistego zadania,
- uwzględniamy wysokość regałów i możliwość zacieniania,
- oddzielamy strefy ruchu od miejsc kompletacji i kontroli,
- sprawdzamy działanie czujników obecności i scen oświetleniowych,
- oceniamy równomierność w długich korytarzach,
- wskazujemy oprawy niesprawne, zabrudzone albo zasłonięte.
Warunki prawidłowego pomiaru
Wynik powinien reprezentować warunki, w których pracownicy rzeczywiście wykonują zadania. Przed pomiarem uzgadniamy więc sposób pracy instalacji, obecność światła dziennego, ustawienie stanowisk i stan opraw.
Oświetlenie w normalnym trybie pracy
Włączamy oprawy i sceny używane przez pracowników, a systemowi dajemy czas na ustabilizowanie warunków, jeżeli jest to potrzebne.
Kontrola wpływu światła dziennego
Jeżeli celem jest ocena samego oświetlenia elektrycznego, światło dzienne powinno zostać ograniczone albo pomiar należy zaplanować w odpowiedniej porze. Jeśli oceniamy warunki łączne, zapisujemy stan osłon okiennych i warunki zewnętrzne.
Reprezentatywny układ stanowisk
Biurka, maszyny, osłony, regały i lampy miejscowe powinny znajdować się w typowym położeniu, ponieważ wpływają na cienie i rozkład światła.
Sprawny przyrząd pomiarowy
Pomiary wykonujemy luksomierzem odpowiednim do zakresu i celu badania, z aktualnym potwierdzeniem jego właściwości metrologicznych.
Odrębne zakresy techniczne
Oświetlenie podstawowe a awaryjne i ewakuacyjne
Pomiar stanowisk pracy dotyczy oświetlenia używanego podczas normalnego wykonywania zadań. Oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne działa w sytuacji zaniku zasilania podstawowego i podlega innym wymaganiom, metodom oraz kryteriom oceny.
- oświetlenie podstawowe oceniamy w obszarach pracy i ich otoczeniu,
- oświetlenie ewakuacyjne mierzy się na drogach ewakuacyjnych i w określonych punktach,
- oświetlenie stref otwartych i wysokiego ryzyka ma odrębne kryteria,
- badanie awaryjne wymaga sprawdzenia działania z zasilania rezerwowego,
- wyniki powinny znajdować się w osobnych, jednoznacznie opisanych protokołach.
Co powinien zawierać protokół?
Protokół powinien umożliwiać odtworzenie warunków badania i wskazywać, jakiego stanowiska oraz zadania dotyczy ocena. Sama lista wartości bez planu punktów i kryterium porównawczego ma ograniczoną wartość.
- identyfikację obiektu, pomieszczenia i stanowiska,
- opis wykonywanych czynności lub zadania wzrokowego,
- datę, godzinę i warunki przeprowadzenia pomiaru,
- tryb pracy oświetlenia i informację o wpływie światła dziennego,
- wysokość i orientację płaszczyzny pomiarowej,
- rozmieszczenie lub opis punktów pomiarowych,
- wyniki poszczególnych punktów i wartość średnią,
- wartość minimalną i obliczoną równomierność,
- wymaganie przyjęte do oceny,
- jednoznaczny wniosek dla każdego badanego obszaru,
- opis ograniczeń, niesprawnych opraw i innych zauważonych problemów,
- dane luksomierza oraz osoby wykonującej pomiary,
- zalecenia dotyczące korekty, konserwacji lub ponownego badania.
Co otrzymuje klient?
Protokół z wynikami i oceną
Dokument wskazuje wyniki, równomierność, kryterium oceny oraz stanowiska spełniające i niespełniające wymagań.
Plan lub opis punktów pomiarowych
Przy większych obiektach porządkujemy stanowiska i strefy, aby wyniki można było przypisać do konkretnej lokalizacji.
Wykaz niezgodności
Oddzielamy zbyt niski poziom światła, niewłaściwą równomierność, niesprawne oprawy i problemy organizacyjne.
Zalecenia naprawcze
Wskazujemy możliwe działania, np. czyszczenie lub naprawę opraw, zmianę ustawienia stanowiska, doświetlenie miejscowe albo analizę projektu oświetlenia.
Zbiorcze zestawienie dla wielu lokalizacji
Przy sieci obiektów możemy przygotować wspólny standard nazewnictwa, raportów i listę stanowisk wymagających poprawy.
Jak wygląda realizacja usługi Mediatis?
1
Inwentaryzacja stanowisk
Najpierw ustalamy liczbę pomieszczeń, stanowisk, zmian roboczych i rodzaje wykonywanych zadań.
2
Plan warunków pomiaru
Następnie uzgadniamy porę, tryb pracy oświetlenia, wpływ światła dziennego i dostęp do stanowisk.
3
Pomiary według obszarów zadania
Wykonujemy pomiary w ustalonych punktach, opisujemy warunki i odnotowujemy zauważone problemy z oprawami oraz organizacją stanowiska.
4
Obliczenia, ocena i protokół
Na zakończenie obliczamy wartości średnie i równomierność, porównujemy wyniki z wymaganiami oraz przekazujemy zalecenia.
Jak przygotować obiekt do pomiarów?
- przygotuj listę pomieszczeń i stanowisk objętych zleceniem,
- opisz wykonywane czynności i poziom wymaganej dokładności,
- udostępnij wcześniejsze protokoły oraz projekt oświetlenia, jeżeli są dostępne,
- wskaż tryby pracy, czujniki, automatykę i lampy miejscowe,
- zapewnij dostęp do stanowisk w normalnym układzie pracy,
- poinformuj o niesprawnych oprawach i zgłoszeniach pracowników,
- uzgodnij możliwość ograniczenia światła dziennego, jeżeli oceniamy oświetlenie elektryczne,
- wyznacz osobę znającą rozmieszczenie stanowisk i organizację pracy.
Od czego zależy cena pomiarów?
Największe znaczenie mają liczba i zróżnicowanie stanowisk, a nie wyłącznie powierzchnia obiektu. Do wyceny warto przekazać:
- liczbę budynków, pomieszczeń i stanowisk,
- rodzaj wykonywanych prac,
- powierzchnię hal, biur, magazynów i stref komunikacyjnych,
- liczbę zmian oraz dostępne godziny pomiarów,
- rodzaj oświetlenia i sposób sterowania,
- potrzebę pomiaru w kilku trybach pracy,
- liczbę lokalizacji objętych jednym zleceniem,
- oczekiwany poziom szczegółowości planów i raportu,
- połączenie usługi z kontrolą oświetlenia awaryjnego lub innymi pomiarami.
Najczęstsze pytania o pomiar natężenia oświetlenia stanowisk pracy
Zamów pomiar natężenia oświetlenia stanowisk pracy
Prześlij liczbę stanowisk, rodzaje wykonywanych prac i plan obiektu. Przygotujemy zakres pomiarów, sposób podziału na obszary oraz wycenę raportu. Obsługujemy pojedyncze firmy i klientów posiadających wiele lokalizacji w całej Polsce.